3. sep, 2020

Basisinkomen, nodig of niet?

Ik zag laatst een foto voorbij komen, met tekst, iets wat de Dalai Lama heeft gezegd. Als je het leest en er eens goed over nadenkt, dan zal je er zelf ook het belachelijke van inzien. Het staat wel op de foto maar voor het geval je niet kan vergroten, er staat; Wat me het meest verbaast bij de westerse mens, is dat hij zijn gezondheid opoffert om veel geld te verdienen. Vervolgens offert hij het geld weer op om zijn gezondheid te herstellen. En dan is hij weer zo bezorgd over de toekomst, dat hij niet geniet van het heden, met als gevolg dat hij niet in het heden, maar ook niet in de toekomst leeft. Hij leeft alsof hij nooit zal sterven, en sterft terwijl hij nooit geleefd heeft. ~ Dalai Lama.

Tja, hij zegt niets dan de waarheid hier. En als je het zo op een rijtje ziet staan, dan moet het wel tot je doordringen dat het uiterst belachelijk is! Omdat je met de maatschappij mee moet, omdat alles geld kost en voor geld moet je hard werken of crimineel worden. Misdaad loont heus wel, voor sommigen zelfs voor lange tijd. Volgens mij gaat het erom, kies je daarvoor of niet? Want we hebben vrije keus hoor, vooral in dat soort dingen. Wil je groeien of wil je stilstaan of zelfs achteruit hollen. Het kan en mag allemaal. Uiteindelijk help of heb je jezelf er maar mee. Aan ons de keuze.

Als dan de hele economie instort, omdat er na 100 jaar weer eens een pandemie op komt zetten, dan merk je dat het eigenlijk zo niet hoort te werken. Mensen verliezen bij bosjes hun baan of hun zaak of bedrijf. Degenen die nog wel in de running zijn, of mensen die in de zorg werken, krijgen extra veel druk op hun schouders. En daar vallen er dan weer bosjes bij af, omdat ze in een burn out raken of erger, zoals ik toen. Zelfs bij artiesten is het schering en inslag, om Marco Borsato en Jan Smit maar even te noemen. De hele wereld staat op zijn kop, en dat is niet voor niets.

Financieel gaat het met bijna iedereen slecht, op weer wat mazzelaars na, die of van te voren al slim waren of nu gaten in de, plots totaal vernieuwde, markt vinden. En ik denk dat het een aanloopje is naar het staatsinkomen, of het basis salaris, of hoe je dat ook noemen mag. Wat is dat dan precies, kan je ja afvragen. Een basisinkomen is een gegarandeerd inkomen dat elke burger/inwoner van de overheid krijgt. Met basisinkomen wordt over het algemeen een onvoorwaardelijk basisinkomen bedoeld, waarbij iedere burger hetzelfde krijgt ongeacht over welke overige inkomsten of over welk vermogen hij of zij beschikt.

Dat zal een boel gaan veranderen, in velerlei opzichten. Natuurlijk zitten er zoals het nu is zowel voor- als nadelen aan vast. Het is er nog niet in Nederland, wel in Spanje is er een dorpje, waar ik al eens eerder over geschreven heb. En er zijn nog wel wat meer landen mee of over bezig. Er zijn wel een aantal gemeenten hier, die kleinschalig willen experimenteren met het basisinkomen. Mensen kunnen in Nederland wel een uitkering krijgen. Het belangrijkste verschil tussen een basisinkomen en een uitkering is dat aan een uitkering voorwaarden zijn verbonden. Op basis van gezondheid of werkstatus wordt bepaald of iemand recht heeft op een uitkering. Afhankelijk van het type uitkering verschillen de regels over bijvoorbeeld sollicitatieplicht.

De tegenstanders van het basisinkomen kaarten aan dat er uit meerdere enquêtes is gebleken dat mensen minder zouden werken na het invoeren van het basisinkomen. Daar komen de kosten dan nog bovenop. Het NRC geeft een grove rekensom: om iedere Nederlander boven de 18 jaar een basisinkomen te geven van 1.000 euro, zou 160 miljard euro nodig zijn. Gedeeltelijk zouden de kosten gedekt kunnen worden door de uitgaven aan sociale zekerheid te schrappen (78 miljard). Volgens het CPB zou het basisinkomen ook leiden tot een vermindering van welvaart: vooral vrouwen in een relatie die deeltijd werken, zouden ervoor kiezen te stoppen met werken.

Een bekend voorstander van het basisinkomen is Rutger Bregman, journalist voor De Correspondent en auteur van het boek 'Gratis geld voor iedereen'. Hij ziet het een stuk positiever. 'Het basisinkomen is een idee dat door linkse én rechtse denkers wordt ondersteund', zegt hij in een TedTalk in Maastricht. 'Wereldwijd zijn er al experimenten gehouden en het is bewezen dat het werkt.' Iedere keer opnieuw bleek dat het basisinkomen zorgde voor minder ongelijkheid, minder armoede, minder kindersterfte, lagere gezondheidskosten, minder criminaliteit, betere schoolresultaten en zelfs economische groei.

Het 'basisinkomen' is in de noodhulp niet onbekend. Sterker nog, naast het uitdelen van traditionele noodhulppakketten worden er steeds vaker (kleine) geldbedragen aan gezinnen uitgekeerd. En wel om deze redenen: a) Mensen kunnen zelf bepalen wat ze het hardste nodig hebben en daaraan hun geld besteden. b) Worden kosten voor noodhulp gedrukt: denk aan lagere transportkosten. En c) Wordt de lokale economie versterkt. Met het basisinkomen worden spullen gekocht in lokale winkels en markten. Die spullen hoeven wij dan niet meer te geven.

We zien vaak dat het geven van een dergelijk basisinkomen mensen juist stimuleert om meer te werken. Neem Chinow, uit Somaliland, moeder van zes kinderen. De Somalische veehoudster verloor al haar dieren door de droogte – en daarmee haar inkomen. Met het basisinkomen dat ze nu krijgt, kan ze haar gezin voorzien van de belangrijkste levensbehoeften, zoals eten en medicijnen. Chinow werkt keihard voor haar gezin. Het zweet staat haar letterlijk op het voorhoofd. Dankzij het geld zijn haar grootste zorgen verleden tijd. Daardoor kan ze met onze collega's in gesprek over hoe ze zelf weer geld kan gaan verdienen.

Ook Andrew uit Nigeria krijgt gratis geld. Door het geweld in zijn land verloor hij zijn onderarmen. Andrew is boer, maar kan zijn land zelf niet meer bewerken. De inkomsten van zijn gezin droogden snel op. Met het geld dat hij nu krijgt, verzekert hij zijn gezin weer van een inkomen: 'Ik koop er zaden van, voor op de boerderij. Daar werken mijn twee vrouwen nu.' Zelf zorgt Andrew voor de kinderen. Het verschilt per situatie, land en gezin of we iemand onvoorwaardelijk een geldbedrag uitkeren. Waar mogelijk geven we mensen geld in ruil voor werk. Want werk is er voldoende in rampgebieden waar wegen zijn verwoest, waterputten zijn vervuild of niemand het afval ophaalt. Zo organiseert Jasm, weet ff niet meer waar vandaan,  de afvalverwerking in een vluchtelingenkamp, in ruil voor een basisinkomen. 

Voor mij staat één ding vast: een basisinkomen helpt armoede te verslaan. Natuurlijk zijn er situaties waarin alleen een basisinkomen onvoldoende is. Ruud Huurman van Oxfam Novib legde dat uit aan het NRC: ‘Je lost [met gratis geld] weinig op wanneer er verder geen basisvoorzieningen zijn zoals water, onderwijs of medische zorg. Het optuigen van dat soort voorzieningen bereik je eerder met ontwikkelingssamenwerking.’ Maar dat is dan voor de armere landen, lijkt mij. Ook in Nederland en alle andere landen waar een basisinkomen wordt ingevoerd, moet goed naar de omstandigheden gekeken worden. Per gemeente, provincie en land moet bepaald worden welke voorzieningen nodig zijn. Denk aan goede woningen, scholen, genoeg dokters, ga zo maar door. Samen met een basisinkomen creëren we zo een rechtvaardige wereld, zonder armoede. Ik ga er morgen nog even over verder, het is alweer een lange blog zo. En ik ben nog niet klaar met uitleggen!